Przepisy UKUR nakładają na nabywcę nieruchomości rolnej określone obowiązki. Pierwszym z nich, zgodnie z przepisem art. 2b ust. 1 UKUR, jest obowiązek prowadzenia gospodarstwa rolnego, w skład którego weszła nabyta nieruchomość. Obowiązek obejmuje okres co najmniej 5 lat od dnia jej nabycia. W przypadku, gdy nabywcą jest osoba fizyczna, zobowiązana jest prowadzić to gospodarstwo osobiście.
Kogo dotyczy obowiązek prowadzenia gospodarstwa rolnego?
Ustawodawca nie precyzuje, których nabywców dotyczy wskazany obowiązek.
W związku z tym uznać trzeba, że dotyczy każdego nabywcy gruntu rolnego, niezależnie od tego, jaka była podstawa nabycia nieruchomości. Znajdzie zastosowanie zarówno, gdy nabywcą był rolnik indywidualny, jak też każdy inny podmiot prawa, który nabył grunt rolny na podstawie zwolnień ustawowych, bądź też na podstawie zgody Dyrektora Generalnego KOWR. Katalog wyjątków od zasady obowiązku prowadzenia gospodarstwa rolnego został określony w przepisie art. 2b ust. 4 UKUR.
Czym jest gospodarstwo rolne?
Gospodarstwo rolne to zgodnie z UKUR: gospodarstwo rolne w rozumieniu Kodeksu cywilnego, w którym powierzchnia nieruchomości rolnej albo łączna powierzchnia nieruchomości rolnych jest nie mniejsza niż 1 ha.
Co należy rozumieć przez „prowadzenie gospodarstwa rolnego”?
Przepisy UKUR nie definiują pojęcia „prowadzenia gospodarstwa rolnego”. Zdaniem dr hab. J. Bieluka w tej kwestii należy odnieść się do definicji legalnej „prowadzenia działalności rolniczej” zawartej UKUR, tzn. prowadzenie działalności wytwórczej w rolnictwie w zakresie produkcji roślinnej lub zwierzęcej, w tym produkcji ogrodniczej, sadowniczej i rybnej (J. Bieluk, Ustawa o kształtowaniu ustroju rolnego. Komentarz, C. H. BECK, Warszawa 2019, s. 181).
Co należy rozumieć przez „osobiste prowadzenie gospodarstwa rolnego”?
W przypadku, gdy nabywcą gruntu rolnego jest osoba fizyczna, ma obowiązek osobistego prowadzenia gospodarstwa rolnego. Zgodnie z art. 6 ust. 2 pkt 1 UKUR należy przez to rozumieć sytuację, gdy osobiście pracuje w tym gospodarstwie i podejmuje wszelkie decyzje dotyczące prowadzenia działalności rolniczej.
Warto zauważyć, że w orzecznictwie przyjęto, zawieranie przez osobę fizyczną umów dzierżawy, na podstawie których oddaje grunt do korzystania i pobierania pożytków osobie trzeciej, jako „wyzbywanie” się nieruchomości. Dokonywanie tych czynności prawnych pokazuje, że w ocenie wydzierżawiającego są one niepotrzebne do prowadzenia działalności rolniczej. W konsekwencji prowadzi to do uznania, że struktura organizacyjna gospodarstwa rolnego nie jest oparta o osobistą pracę rolnika. (Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13 listopada 2014 r., sygn. akt: V CSK 52/14, LEX nr 1622340).
W rozumieniu UKUR, samo posiadanie, czy nawet własność gospodarstwa rolnego, nie świadczą o jego prowadzeniu. Czynnikiem decydującym będzie okoliczność, czy posiadanie bądź własność gospodarstwa rolnego wiąże się z wykonywaniem działalności wytwórczej w rolnictwie oraz podejmowaniem decyzji związanych z prowadzoną produkcją rolną. Konieczne jest zatem, aby nabywca faktycznie „prowadził” działalność rolniczą, a więc wykazał w tym obszarze jakąkolwiek aktywność.
Czy obowiązek znajdzie zastosowanie, gdy łączna powierzchnia nieruchomości nabywcy jest mniejsza niż 1 ha?
W mojej ocenie obowiązek prowadzenia gospodarstwa rolnego nie będzie dotyczył nabywców, którzy po nabyciu gruntu rolnego, w dalszym ciągu nie dysponują dostateczną powierzchnią nieruchomości rolnych do utworzenia gospodarstwa rolnego w rozumieniu art. 2 pkt 2 UKUR, tj. łącznie grunty rolne nabywcy nie przekraczają 1 ha.
Przez jaki czas obowiązek prowadzenia gospodarstwa rolnego wiąże nabywcę?
Omawiany obowiązek prowadzenia gospodarstwa rolnego aktualnie obejmuje 5 lat od dnia nabycia nieruchomości rolnej. Do 26 kwietnia 2019 r. okres ten był dłuższy i wynosił 10 lat. Jednak w myśl przepisów przejściowych, tj. art. 7 ustawy nowelizującej UKUR z 2019 r., do wszystkich nieruchomości rolnych, także tych nabytych przed dniem wejścia w życie przedmiotowej noweli, stosuje się 5-letni obowiązek prowadzenia gospodarstwa rolnego.
